Kategoriler: Muhasebex ( Özel )

Genel Üretim Maliyetleri Özellikleri ve Çeşitleri

Mamul çeşitlerinin ve rekabetin iyice arttığı iş dünyasında yöneticiler, işletmenin genel üretim maliyetlerini kontrol etmek, bunların mamullerin maliyeti içinde mümkün olduğunca doğru olarak yer almasını sağlamak ve son aşamada da finansal tablo­larda raporlandığına dikkat etmek zorundadırlar.

Birçok işletme, farklı teknolojiler kullanarak kar­maşıklık düzeyleri değişik mamuller üretmektedir. Bunun da nedeni piyasada müşterileri tatmin edebilmektir. İşletmeler bunu başarabilmek için kaynaklarını ve­rimli ve etkin kullanmaya çalışmaktadır. Bu amaçla, işletmelerin kaynaklarını fark­lı türdeki mamullerin birlikte (ortak) kullanması söz konusu olabilmektedir. İki ve­ya daha fazla mamul tarafından birlikte kullanılmasıyla ortak fayda sağlayan kay­nakların maliyeti, genel maliyetler olarak ifade edilebilir. Bunlardan üretimle ilgili olanlara, genel üretim maliyetleri denir. İşletmelerde genel maliyetler, sadece üretim fonksiyonu açısından ortaya çıkmamaktadır. Genel üretim maliyetlerinin, üretimle ilgili olması koşulu, diğer işletme fonksiyonları ile ilgili maliyetlerin, bu maliyetler tarafından içerilmediği anlamına gelmektedir. Bir işletmede pazarlama- satış-dağıtım, araştırma-geliştirme, yönetim ve finansman fonksiyonları ile ilgili ge­nel maliyetler, genel üretim maliyetleri içinde ele alınmamaktadır.

Genel üretim maliyetleri; yarı mamul ve tamamlanmış mamul ile ilişkili olan an­cak ekonomik olarak anlamlı bir şekilde bu maliyet nesnelerine doğrudan (direkt) aktarılamayan, tüm üretim maliyetleridir. Başka bir ifadeyle genel üretim maliyetleri; direkt ilk madde/malzeme maliyetleri ve direkt iş­çilik maliyetleri dışında kalan üretim maliyetleridir.

Genel üretim maliyetleri, üretimle ilgili olan ve üretime dolaylı (endirekt) olarak aktarılabilen maliyetleri içe­rir. Bilindiği gibi, direkt ilk madde/malzeme maliyetleri ve direkt işçilik maliyetle­ri, üretilmekte olan mamullere doğrudan (direkt) aktarılabilir. Buna karşılık, genel üretim maliyetleri ile mamuller arasında doğrudan bir ilişki kurulabilmesi mümkün değildir.

Vergi Usul Kanunu’nun göre; üretilen mamullerin maliyet bedelini oluşturan maliyetler arasında, genel üretim maliyetleri de bir maliyet unsuru olarak benimsenmiştir. Buna göre finansal tablolarda raporlanan her mamulün maliyeti, aşağıdaki maliyet unsurlarını içermelidir:

  • Direkt ilk madde/malzeme maliyetleri
  • Direkt işçilik maliyetleri
  • Genel üretim maliyetleri

Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre de genel üretim maliyetleri, üre­tim işletmesinin düzenlemesi gereken bilançosunda yarı mamul ve mamul stokla­rı unsurlarının, gelir tablosunda da satılan mamullerin maliyeti içerisinde raporlanmalıdır.

Genel anlamda üretim dışı olarak tanımlanabilecek; yönetim, pazarlama-satış- dağıtım, araştırma-geliştirme, genel yönetim ve finansman fonksiyonları ile ilgili faaliyet giderler; finansal raporlarda mamul maliyetinin bir parçası olarak değil, mamul maliyetinden ayrı olarak raporlanır. Genel kabul görmüş muhasebe ilkele­ri; pazarlama-satış-dağıtım, genel yönetim maliyetleri ve finansman maliyetlerini mamul maliyeti olarak kabul etmediğinden, bunlar oluştukları muhasebe dönemi­nin gelir tablosunda “dönem gideri’ olarak raporlanırlar. Mamulün bünyesinde yer alan genel üretim maliyeti, satış sonrasında “Satılan Malın Maliyeti” adı altında gelir tablosunda yer almaktadır.

Genel Üretim Maliyetlerinin Özellikleri

Genel üretim maliyetlerini, mamulün direkt maliyetleri olan direkt ilk madde ve malzeme maliyeti ile direkt işçilik maliyetinden ayıran temel özellikler, aşağıdaki biçimde özetlenebilir:

  • Genel üretim maliyetleri ile mamuller arasında direkt (doğrudan) bir ilişki yoktur. Bu maliyet türünün toplamını oluşturan alt maliyet un­surlarından herhangi birisinden herhangi bir mamule ne kadar harcandığı belirlenemez. Bu maliyetlerin oluşmasına doğrudan sadece bir mamul ne­den olmamaktadır.
  • Genel üretim maliyetleri mamullere doğrudan aktarılamadığı için, ancak dağıtım yoluyla mamullerle buluşturulabilmektedir.
  • Genel üretim maliyeti, birbirinden farklı özelliklere ve davranışlara sahip çeşitli alt maliyet unsurlarının bir araya gelmesinden oluşur. Genel üretim ma­liyeti; endirekt madde/malzeme maliyetlerinden sigorta maliyetlerine, kira maliyetlerinden endirekt işçilik maliyetlerine kadar, üretimle ilgili çok sayıda­ki ve türdeki maliyet için kullanılan ortak kavramdır. Bu alt maliyet unsurla­rının bazıları değişken maliyet, bazıları sabit maliyet, bazıları da yarı değişken-yarı sabit (karma) maliyet özellikleri göstermektedirler.
  • Genel üretim maliyetlerinin bir bölümü, finansal dönem içinde düzensiz aralıklarla ve farklı tutarlarda ortaya çıkarlar. Aylık dönemler düşünüldüğün­de, genel üretim maliyetlerinin bu alt unsurları, kimi aylarda diğer aylara gö­re oldukça yüksek tutarlarda, kimi aylarda ise diğer aylara göre oldukça dü­şük tutarlarda oluşmaktadır. Bazı genel üretim maliyeti unsurları kimi aylar­da hiç ortaya çıkmamaktadır. Kullanılan üretim sistemi gereği mamul mali­yetleri sadece ay sonlarında hesaplanıyor ve üretim genel maliyetlerinin ay­lık fiili tutarları ay sonlarında biliniyor olsa bile, kimi genel üretim maliyeti unsurlarının mevsimlik değişmeler göstermesi nedeniyle, mamullerin genel üretim maliyetleri payını aylık gerçekleşmelere göre belirlemek doğru olmaz.
  • Genel üretim maliyetlerinin fiili tutarları mamul maliyetinin saptanması gerektiği anda genellikle belirlenemez. Genel üretim maliyetleri içerisinde yer alan bazı maliyetlere ilişkin fiili tutarlar üretim yapılan dönemden sonra be­lirlenmektedir. Örneğin; Mart ayında kullanılan elektrik ve doğalgazın fatura bedelleri Nisan ayında işletmeye bildirilecek ve işletme bu tarihten sonra ödeme yapacaktır. Genel üretim maliyetlerinin bir bölümünün fiili kesin tu­tarlarını, yıllık dönemin sonundan önce belirleyebilmek mümkün olmamak­tadır. Örneğin; işçilerin kıdem tazminatlarının kesin tutarını belirleyebilmek için yıl sonunu beklemek gerekir.
  • Genel üretim maliyeti alt unsurlarından kimilerinin dönemlik toplam kesin tutarları belirlenmiş olsa bile, bu maliyet tutarlarının ne kadarlık kısmının üretim maliyetlerinin içine konulacağını önceden belirlemek mümkün de­ğildir. Örneğin; üretimde kullanılması gereken ve çeşitli nedenlerle çalıştırılmayıp boş kalan bir makinenin amortisman maliyeti, üretim maliyetleri içi­ne alınmamalı, doğrudan sonuç hesapları içinde düşünülmelidir.
  • Genel üretim maliyetleri birim maliyet hesaplama yöntemlerinin birçoğunun temelini de oluşturmaktadır. Şöyle ki genel üretim maliyetlerinin mamul maliyetlerine kısmen veya tamamen yüklenmesine göre, farklı maliyet yöntem­lerinin oluşması söz konusudur.

Genel Üretim Maliyetlerinin Çeşitleri

Genel üretim maliyetlerinin çeşitleri sınıflandırılırken 1 Sıra No’lu  Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde belirtilen açıklamalardan hareket edilmiş ve genel üretim maliyetlerinin çeşitleri aşağıdaki şe­kilde sınıflandırılarak açıklanmıştır:

  • İlk madde ve malzeme maliyetleri
  • İşçi ücret ve maliyetleri
  • Memur ücret ve maliyetleri
  • Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler
  • Vergi, resim ve harçlar
  • Amortismanlar ve tükenme paylan
  • Finansman maliyetleri
  • Çeşitli maliyetler

Sınıflandırılan bu genel üretim maliyetleri 730 Genel Üretim Giderleri hesabında izlenir.

İlk madde ve malzeme maliyetleri: Direkt ilk madde ve malzeme dışında ka­lan üretimle ilgili tüm madde ve malzemelerin maliyeti, endirekt madde ve malze­me maliyeti başlığında toplanarak, genel üretim maliyetleri ana hesabı içinde ele alınmaktadır.

Endirekt madde ve malzeme maliyetlerini oluşturan unsurların; yar­dımcı maddenin maliyeti ve işletme malzemesinin maliyetidir.

Gerek üretimde kullanılan kaynak elektrotları, yapıştırı­cılar, çivi, raptiye, iplik, gibi yardımcı maddeler gerekse makinelerin üretimde çalışabilir hâlde olabilmesi amacıyla kullanılan motor yağı, gres yağı ve üretim ortamında çalışılabilirliğini sağlamak açısından kullanılan temizlik malzemeleri, temizlik bezleri ve fırçaları gibi işletme malzemeleri, endirekt madde ve mal­zemelere örnek olarak verilebilir. Bu madde ve malzemeler, üretim amaçlı olarak kullanıldıkça, genel üretim maliyeti ana hesabı başlığı altında toplanarak üretimin maliyetine yansıtılmaktadır.

İşçi ücret ve maliyetleri: Direkt işçiliğin dışında kalan ve belirli bir mamul ile kolayca eşleştirilemeyen üretimle ilgili tüm destek işçiliğinin maliyeti, endirekt iş­çilik maliyeti olarak tanımlanmaktadır ve bunların maliyeti genel üretim maliyeti ana hesabı içinde ele alınmaktadır. Örneğin; makineleri üretime hazırlayan çalışan­lar, bir montaj hattındaki makinelerin mekanik onarımını yapan işçiler, fabrikada­ki formen veya ustabaşılar, kalite kontrol çalışanları, fabrikanın güvenlik ve temiz­lik çalışanları, endirekt işçiler olarak kabul edilir ve onların ücretleri ile diğer ma­liyetleri, genel üretim maliyeti olarak kabul edilir. Endirekt işçilerin; esas ücretleri, fazla çalışma primleri, üretim primleri, ikramiyeleri, sosyal güvenlik işveren prim­leri, gece primleri, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, her türlü sosyal yardımlar, iş­sizlik sigortası ödemeleri, yıllık izin ücretleri, kıdem tazminatı ödemeleri, bu sınıf içinde ele alınarak genel üretim maliyetleri ana hesabı içine girmektedir.

Memur ücret ve maliyetleri: İşletmede memur olarak tanımlanan ve üretimi gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan, aylıklı yönetici, memur, büro personeli vb. için tahakkuk ettirilen ücret ve benzeri maliyetleri, bu maliyet sınıfına girmektedir. Örneğin; beyaz yakalı olarak tanımlanan üretim mühendisleri için ödenen maaş­lar, ikramiyeler, fazla çalışma ücretleri, kıdem tazminatları, izin ve tatil ücretleri, sosyal yardımlar ve benzeri ödemeler bu sınıfa girerek, genel üretim maliyetleri ana hesabı altında muhasebeleştirirler.

Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler: Üretim tesislerinin ve ekipmanın kullanılabilmesi için işletme dışından satın alınan kanalizasyon, elektrik, su, doğalgaz ve iletişim için yapılan ödemeler, üretimle ilgili taşıtların ve benzeri sabit kıymetle­rin işletme dışına yaptırılan bakım-onarım maliyetleri, üretim tesislerinde çalışanla­rın işletmeye taşınma maliyetleri bu sınıfa girer. Ayrıca, eğer dışarıdan sağlanıyorsa yemek hizmetleri maliyetleri, üretimle ilgili danışmanlık hizmeti maliyetleri, bu sı­nıfta ele alınarak genel üretim maliyetleri ana hesabı altında muhasebeleştirilir.

Vergi, resim ve harçlar: İlgili yasal düzenlemeler gereğince tahakkuk ettirilen ve üretimle ilgili tapu harçları, emlak ve çevre vergileri, üretimde kullanılan motor­lu taşıtların vergisi, bu grupta yer alır ve genel üretim maliyetleri ana hesabı altın­da muhasebeleştirilir.

Amortismanlar ve tükenme payları: Üretimle ilgili; binaların, tesislerin, makinelerin, ekipmanların, taşıtların, demirbaşların amortismanları bu gruba girer. Ay­rıca, üretimle ilgili patent, lisans, telif, imtiyaz, ticari marka ve ünvan gibi bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin işletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısıyla yapılan harcamaların amortismanları bu gruba girer. İşletmelerin sahip oldukları madenler, petrol yatakları, orman ve taş ocakları gibi doğal kaynakların değerlerindeki düşüşü ve bu duran varlıklara ilişkin tükenme payları, bu grupta ele alınır ve bunların tamamı genel üretim maliyetleri ana hesabı altında muhasebeleştirilir.

Finansman maliyetleri: Üretimle ilgili endirekt madde ve malzeme alımında satıcılara ödenen vade farkları, vadeli alımlardan doğan kur farkları, bu alımlara ilişkin kredi sözleşme ve komisyon giderleri, bu sınıfta ele alınarak genel üretim maliyetleri ana hesabı altında muhasebeleştirilir.

Çeşitli maliyetler: Üretimle ilgili (fabrika binası ve makine gibi) unsurların kirası ile sigortası, üretimde çalışanların yolluk maliyetleri, üretimle ilgili temsil ve ağırlama maliyetleri, üretimle ilgili dava-icra ve noter maliyetleri, kırtasiye maliyetleri, eğitim ve staj maliyetleri gibi maliyetler, bu grupta yer alır. Bu maliyetler, ge­nel üretim maliyetleri ana hesabı içinde muhasebeleştirilir.

Kaynak: www.Muhasebex.com
( Bu makale kaynak gösterilip ve aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır )

Son güncelleme 11 Haziran 2018 15:38

Paylaş

En Yeniler

Sürekli Rapor Alan İşçi Çıkartılabilir Mi?

İşçi ve işveren arasında yapılan iş sözleşmesi ile tarafların hakları ve yükümlülükleri düzenleniyor.  (daha&helliip;) Devamını Oku

2 saat Önce

Kadroya Geçen Taşeronun Yıllık İzni En Baştan Başlar

Geçen yıl 800 bin taşeron işçi kadroya alınırken, yıllık izinler kafa karıştırıyordu. Bakanlık devreye girdi ve işçilerin yıllık izin hesabının… Devamını Oku

2 saat Önce

Nöbetçi Noter Uygulaması Başlıyor

Gül, Bakanlık yetkililerinin üzerinde çalıştığı nöbetçi noter uygulamasına ilişkin AA muhabirine açıklamalarda bulundu. (daha&helliip;) Devamını Oku

2 saat Önce

İş Kuran Gence 10 Bin 592 TL

İlk defa iş kuran gençlere 1 yıl boyunca 10 bin 592 lira prim desteği sağlanıyor. Gençler 3 yılda vergi ödemeden çalışıyor. (daha&helliip;) Devamını Oku

9 saat Önce

Engelli Aylığı ve Evde Bakım Parası

Engellilerin yoksulluğa düşmesinin önüne geçmek ve bakım masraflarının karşılanması için engelli aylığı ve evde bakım parası ödeniyor. Bunun şartları nedir,… Devamını Oku

22 saat Önce

Çıraklara Ayda 1.800 TL

Küçük işletmelerde yüz yıllardır eleman yetiştirmede önemli bir yeri olan 'usta-çırak' dönemi yeniden canlanıyor. (daha&helliip;) Devamını Oku

22 saat Önce